Troostprijs voor de oppositie

D66 leider Pechtold

Waar ik in mijn eerdere blog vond dat de statenverkiezingen zonder betekenis waren, geldt dat toch niet voor de uitslag. Ik verbind hieraan twee gevolgtrekkingen. De eerste is vooral een aansporing in de richting van de oppositiepartijen; de tweede heeft betrekking op het verschijnsel ‘links’.

De nipt gemankeerde meerderheid van het kabinet in de Eerste Kamer maakt, zoals voormalig VVD-leider Hans Wiegel eerder deze week aangaf, van het kabinet een “normaal” minderheidskabinet. De VVD-CDA (PVV) coalitie zal de Eerste Kamer steeds de steun nodig hebben van andere partijen. Omgekeerd is het dus zaak voor die andere partijen zich op de gevraagde medewerking in te stellen. De Eerste Kamer kan alleen ja of nee zeggen en heeft dus geen mogelijkheden tot partiële bijsturing. Dat kan alleen als men al in een eerder stadium afstemt met de fracties in de Tweede Kamer. Oppositie voeren betekent onder deze omstandigheden dus gericht, constructief invloed uitoefenen. Dat is een mooie kans voor de desbetreffende partijen om het niet te laten bij enkel protest tegen dit kabinet.

Maar met de eenheid van “links” lijkt het mij nu wel gedaan, als daarvan al werkelijk sprake was. Ik ben zelf wel tevreden met de uitslag van D66: een duidelijk signaal dat het politieke midden nog steeds levensvatbaar is. En ik neem aan dat D66 leider Pechtold het ook zo opvat. Hij kan het meest invloed uitoefenen op het kabinetsbeleid naar mate hij meer afstand houdt vooral van Roemer en Cohen. Wanneer Jolande Sap verstandig is, doet zij hetzelfde.

De PVV verliest met deze verhoudingen een stukje van het veroverde machtsdomein. Daarmee komt de Nederlandse politiek in een meer evenwichtig vaarwater. Het is natuurlijk nog de vraag hoe de nieuwe Eerste Kamer haar politieke rol straks gaat invullen. Duidelijk is wel dat dit instituut zich in de komende periode mag verheugen in grotere (media-)belangstelling dan ooit tevoren. Het is erop of eronder: de kans voor onze Senatoren om te bewijzen dat zij er niet voor niets zijn.

Links kiest de verkeerde vijand

Aangezien ik de manifestatie van “links” dit weekend in Amsterdam bij voorbaat beschouwde als een non-event was ik niet van plan er in mijn blog aandacht aan te besteden. Maar nu Jolande Sap van GroenLinks het zelfs tot “historische” gebeurtenis bombardeert ontkom ik er toch niet aan hierbij stil te staan. Wat is dan zo historisch?

Het is natuurlijk prima dat oppositiepartijen elkaar opzoeken en de handen ineenslaan voor een krachtige oppositie. Dat is hun taak. Je zou dus een strategische discussie verwachten. Iets dat uitkomt boven een enkele klachtenlijst tegen de rechtse hobby’s van het kabinet. Maar daarvan bleek geen sprake.

Terwijl men tamelijk vruchteloos te hoop loopt tegen het kabinet als “de grootste vijand”, is het juist PvdA leider Cohen die met diezelfde duivel een pact wil sluiten. Veel heeft hij daarin zelf niet te bieden. Zijn voorstel komt erop neer alsnog een aanslag te plegen op het rechtse kapitaal (geen korting vennootschapsbelasting) en dit terug te ploegen in het onderwijs. Op zichzelf geen fout idee, vind ik, maar als pact met Rutte c.s. kan het onmogelijk werken.

Ondertussen broedt ook Jolande Sap op een eventueel pact aangaande de Afghanistan missie, een moeilijk besluit voor GroenLinks waarin de samenwerking al meteen opzij moet worden geduwd. Zij moet dat in haar uppie afwegen.

Maar hoe meer ik de het vertoon van linkse samenbundeling zie, des te meer heilloos lijkt mij die weg, vooral voor de PvdA. Daarover heb ik al eerder mijn gedachten vastgelegd. Het is fotoshoot van drie fractieleiders zonder gezicht en zonder authentiek verhaal. Daaruit spruit niet een oorspronkelijk nieuw links.

Maar het is inderdaad misschien een historisch evenement geweest. Niet de eerste keer dat die partijen samen op de foto staan, maar de laatste keer. Pechtold van D66 liet wijselijk de beker aan zich voorbijgaan. Hij zal toch een ander historisch moment willen opzoeken, zeker nu hij node de glansrijke escorte van zijn kompaan Halsema moet missen. Tussen het meest rechtse kabinet sinds Colijn en de slappe was van links gaapt nog een heel groot liberaal gat.

Van welke partij wil Cohen leider blijven?

Vriend en vijand suggereren dat een strategie van linkse blokvorming niet de weg is voor de PvdA om bij de kiezers overtuigingskracht te winnen. De toestand van de partij is zeer ernstig. Dit is niet alleen het resultaat van het aarzelende optreden van haar leider. Ook rijst steeds meer het vermoeden dat de partij een amorfe verzameling is zonder eigen thema’s of innerlijke samenhang.

Ook degenen die niet op de PvdA stemmen willen weten welk serieus alternatief bestaat tegenover het kille saneringsbeleid van ‘rechts’; een alternatief dat uitstijgt boven genuanceerd gemopper of zelfs passieve gelatenheid.

Wij leven in een wereld waarin grote en zeer onredelijke verschillen tussen arm en rijk ongemoeid worden gelaten en waarin belangrijke vraagstukken voor de langere termijn met simplisme en bravado worden omzeild. Ongewijzigde hypotheekrenteaftrek, 130 kilometer op de weg, een verlamde arbeidsmarkt, een jeugd met gestaag afnemend perspectief: genoeg thema’s die bij uitstek het gefundenes Fressen zijn van de sociaal-democratie.

Er is alle ruimte voor de PvdA om uit te stijgen boven de dorpse warmte van de SP en die partij dus ferm links te laten liggen (zoals de VVD dat aan de rechtse flank kan doen met de PVV). Maar dat vraagt – inderdaad - een wereldse blik met een duidelijk verhaal over de regionale en mondiale bondgenootschappen die essentieel zijn voor de welvaart, veiligheid en morele integriteit van ons land.

De PvdA is van oudsher de partij van de brede samenleving. Zo’n partij is dringend geboden naar mate individualisering en marktdenken steeds meer in hun karikatuur verkeren van egoïsme, collectief sociaal isolement en serviceverschraling.

Kortom, niet de vorm (“linkse samenwerking”) maar inhoud en eigen herkenbaarheid zijn de opgaven die de PvdA dient te vervullen wil zij niet volledig de partij worden van het verleden. Cohen dient hiervoor teambuilder te zijn in eigen gelederen en niet met de kopstukken daarbuiten. Het is net als met Wie van de Drie: wil de echte PvdA – nu – opstaan?